PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ
Phát huy vai trò của tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết của Đảng về an sinh Tín dụng chính sách xã hội: “Điểm sáng” trong hệ thống các chính sách giảm nghèo
Tín dụng chính sách xã hội có vai trò quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở nước ta hiện nay, góp phần bảo đảm an sinh xã hội. Những năm qua, với hệ thống chính sách tín dụng khá bao phủ, toàn diện, liên tục đổi mới, cùng với sự chỉ đạo, điều hành linh hoạt đã góp phần tạo nên những kết quả, sự thay đổi đáng kể trên nhiều mặt đời sống của đồng bào các dân tộc. Trong bối cảnh tình hình và yêu cầu mới cũng đặt ra những nhiệm vụ, giải pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa cơ chế, chính sách và tổ chức, quản lý để nâng cao kết quả, hiệu quả tín dụng chính sách xã hội, góp phần thực hiện các mục tiêu Nghị quyết của Đảng về “Tiếp tục đổi mới và phát triển chính sách xã hội bền vững đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đã đề ra.
1. Vai trò của tín dụng chính sách xã hội đối với phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, thực hiện mục tiêu an sinh xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số
Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên khẳng định quyền an sinh xã hội cơ bản cho mọi công dân. Cụ thể, tại Điều 34 quy định: “Công dân có quyền được bảo đảm an sinh xã hội”; Điều 59 quy định: “Nhà nước tạo bình đẳng về cơ hội để công dân thụ hưởng phúc lợi xã hội, phát triển hệ thống an sinh xã hội”.
Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 01-6-2012, của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về “Một số vấn đề về chính sách xã hội giai đoạn 2012 - 2020” đã đặt ra mục tiêu: “Ðến năm 2020, cơ bản bảo đảm an sinh xã hội toàn dân, bảo đảm mức tối thiểu về thu nhập, giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch và thông tin, truyền thông, góp phần từng bước nâng cao thu nhập, bảo đảm cuộc sống an toàn, bình đẳng và hạnh phúc của nhân dân”. Bảo đảm an sinh xã hội là chủ trương nhất quán và xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta trong lãnh đạo đất nước.
Về chính sách cụ thể đối với DTTS, trên cơ sở Nghị quyết của Đảng, Hiến pháp và Luật, thời gian qua Chính phủ ban hành nhiều Nghị quyết, Quyết định nhằm phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm và thúc đẩy an sinh xã hội cho đồng bào DTTS thông qua các Chương trình, chính sách: Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững (Chương trình 30a, Chương trình 135); chính sách về giáo dục cho vùng dân tộc như miễn giảm học phí, hỗ trợ tiền ăn cho học sinh bán trú; chính sách hỗ trợ nhà ở, nước sinh hoạt từ khi thực hiện Quyết định 134 (2005) đến Quyết định 2085 (2016); chính sách về bảo hiểm y tế với việc cấp thẻ bảo hiểm y tế cho người DTTS vùng đặc biệt khó khăn, hộ nghèo; chính sách phát triển văn hóa - thông tin vùng sâu, vùng xa, chính sách hỗ trợ cấp gạo cho các vùng bị thiên tai, thiếu đói... Giai đoạn 2021-2026, các chính sách dân tộc đã cơ bản được tích hợp trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 theo Nghị quyết 120/2020/QH14 của Quốc hội.
Chính sách của nhà nước được thực hiện nhằm phát triển kinh tế, xã hội, giảm nghèo, cải thiện an sinh xã hội cho đồng bào DTTS theo các mục tiêu: đào tạo nghề và giải quyết việc làm và thu nhập, dịch chuyển cơ cấu lao động; giảm nghèo; bảo đảm giáo dục tối thiểu; bảo đảm y tế tối thiểu; bảo đảm nhà ở tối thiểu; bảo đảm nước sạch và vệ sinh môi trường; bảo đảm tiếp cận thông tin và trợ giúp khẩn cấp.
Trong hệ thống chính sách này, bên cạnh ngân sách cho đầu tư, hỗ trợ trực tiếp thì tín dụng chính sách có vai trò và ý nghĩa quan trọng trong cấu thành hệ thống chính sách, nhất là các nội dung về cải thiện điều kiện sống (nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt), phát triển sản xuất (nông, lâm nghiệp) và thương mại, giải quyết việc làm, hỗ trợ giáo dục... Qua đó góp phần thúc đẩy hiệu quả việc thực hiện chính sách dân tộc trên quan điểm phát huy nội lực và tinh thần vươn lên của đồng bào DTTS.
Theo báo cáo, hiện có khoảng 20 chính sách tín dụng được thực hiện, tác động đến đối tượng là đồng bào và vùng DTTS và miền núi. Có thể chia làm các nhóm như sau:
- Theo các đối tượng chính sách tín dụng chung theo vùng, gồm 9 chính sách: cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, cho vay nhà ở xã hội, cho vay giải quyết việc làm, cho vay học sinh sinh viên (Quyết định157), cho vay hộ sản xuất kinh doanh tại vùng khó khăn, cho vay hộ gia đình sản xuất kinh doanh tại vùng khó khăn, cho vay thương nhân hoạt động thương mại tại vùng khó khăn (Quyết định 92), cho vay đi lao động có thời hạn ở nước ngoài; cho vay trồng rừng sản xuất, phát triển chăn nuôi theo Nghị định số 75/2015...
- Theo diện đối tượng hộ nghèo, cận nghèo, hộ DTTS gồm 8 chính sách: Cho vay theo Nghị định 78, cho vay đi xuất khẩu lao động diện 30a, cho vay hộ cận nghèo (Quyết định 15), cho vay hộ mới thoát nghèo (Quyết định 28), cho vay hỗ trợ làm nhà ở; cho vay hỗ trợ giải quyết đất ở và giải quyết việc làm (Quyết định 29), cho vay hộ DTTS thiếu đất sản xuất (Quyết định 755); cho vay hộ DTTS (Quyết định 2085)...
- Thực hiện chính sách mới sau đại dịch Covid và thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS và miền núi: Cho vay người sử dụng lao động để trả lương ngừng việc, trả lương phục hồi sản xuất (Quyết định15, 23); cho vay học sinh, sinh viên mua máy vi tính, thiết bị phục vụ học trực tuyến (Quyết định 09); cho vay cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học ngoài công lập; cho vay vùng DTTS theo Nghị định 28/2022 (được tích hợp một số chính sách tín dụng đã thực hiện trước năm 2022).
Sự ra đời với mô hình tổ chức đặc thù của Ngân hàng chính sách xã hội (NHCSXH) theo Nghị định 78 của Chính phủ để thực hiện tín dụng chính sách xã hội ở nước ta là rất phù hợp. Đây cũng là tổ chức tín dụng duy nhất có mạng lưới điểm giao dịch trên khắp địa bàn cấp xã trên cả nước, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người nghèo, trong đó có đồng bào DTTS tiếp cận với tín dụng chính sách của Nhà nước như một nguồn lực để thực hiện an sinh xã hội.
2. Đánh giá việc thực hiện tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số
a) Về cơ chế chính sách
Nhìn chung, các chính sách tín dụng ưu đãi dành cho đồng bào DTTS được ban hành với mục tiêu rõ ràng, cơ bản phù hợp với đặc điểm kinh tế xã hội trong từng thời kỳ. Đối tượng cho vay ngoài đối tượng chung là hộ DTTS nghèo còn mở rộng đến đối tượng học sinh, sinh viên DTTS nghèo, hộ cận nghèo, hộ gia đình kinh doanh tại vùng khó khăn,...
Mục đích vay cũng đa dạng, đáp ứng được nhu cầu của hộ nghèo nói chung và hộ nghèo DTTS nói riêng, kịp thời hỗ trợ khó khăn cho người dân như: vay làm nhà ở, hỗ trợ sản xuất, vay chuộc đất, xuất khẩu lao động,... Thời gian vay vốn được linh hoạt tùy thuộc vào mục đích, nội dung vay; lãi suất đa dạng được điều chỉnh theo từng thời kỳ tùy theo mục đích, đối tượng vay vốn; thời gian ân hạn ưu đãi, phù hợp đã thúc đẩy nhu cầu vay vốn đầu tư của đồng bào DTTS.
b) Về mô hình quản lý và tổ chức thực hiện
NHCSXH đã bảo đảm việc chỉ đạo chuyên môn, nghiệp vụ, phối hợp với các cấp chính quyền và các hội, đoàn thể trong triển khai thực hiện chính sách tín dụng. Công tác hướng dẫn, kiểm tra, kiểm soát hoạt động và hiệu quả vay vốn tín dụng được thực hiện thường xuyên, có sự phối hợp hiệu quả giữa NHCSXH và các cấp chính quyền, tổ chức đoàn thể, đã huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và cả xã hội tham gia vào thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo.
c) Về tác động, hiệu quả chính sách
Hoạt động của NHCSXH thực hiện vai trò điều tiết của Nhà nước trong tín dụng chính sách và là một trong những công cụ đòn bẩy kinh tế quan trọng, tạo điều kiện kích thích người nghèo sản xuất kinh doanh, tạo việc làm, tăng thu nhập cải thiện đời sống. Khả năng tiếp cận vốn tín dụng của các hộ nghèo, cận nghèo DTTS đã tăng rõ rệt, số lượng hộ nghèo DTTS được vay vốn ngày càng nhiều, dòng vốn luân chuyển cho vay ngày càng tăng.
Việc quản lý, sử dụng tiền vay của các hộ hầu hết có hiệu quả, phần lớn sử dụng đúng mục đích, trả nợ đúng hạn. Nhiều hộ nghèo, hộ cận nghèo DTTS đã sửa sang, nâng cấp được nhà ở, làm công trình nước sạch, công trình vệ sinh môi trường, ổn định đời sống, đầu tư phát triển sản xuất, chăn nuôi, dịch vụ và từng bước thoát nghèo.
Tín dụng chính sách xã hội có vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội, nhất là trong giai đoạn chuyển đổi hiện nay, đặc biệt đối với đồng bào DTTS và vùng đồng bào DTTS và miền núi. Sự thành công, sự bền vững của công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo góp phần vào việc bảo đảm an sinh xã hội theo tinh thần Nghị quyết của Đảng.
NT. Cao Xuân Luật - Phó Chủ tịch Hội CCB xã Ea liết
